Çifte Vatandaşlık ve Türk Vatandaşlığının Kaybı
Güncelleme tarihi: 9 Ağu
Bir Türk vatandaşının başka bir ülke vatandaşlığını kazanması, kural olarak Türk vatandaşlığını kendiliğinden sona erdirmez. Türkiye çok vatandaşlığı kabul eder. Yabancı vatandaşlığın kazanılması için önceden Türk makamlarından izin alınması gerektiği yönündeki bilgi, yürürlükteki 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu bakımından genel bir kural değildir.
Asıl yapılması gereken, yabancı vatandaşlık kazanıldıktan sonra bu durumun Türk nüfus kayıtlarına işletilmesidir. Vatandaşlığın kaybı ise ancak kanunda öngörülen çıkma, kaybettirme veya seçme hakkı gibi yollarla gerçekleşebilir.
Çifte vatandaşlık Türk hukukunda mümkün mü?
Evet. 5901 sayılı Kanun “çok vatandaş” kavramını, Türk vatandaşının aynı anda birden çok vatandaşlığa sahip olması olarak tanımlar. Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişi, gerekli belgeleri sunup kimlik eşleşmesi tespit edildiğinde nüfus aile kütüğüne çok vatandaşlık açıklaması yaptırabilir.
Dolayısıyla Almanya, Fransa, Hollanda, ABD veya başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmak tek başına Türk vatandaşlığını düşürmez. Bununla birlikte yabancı ülkenin kendi hukukunda önceki vatandaşlıktan çıkma şartı bulunabilir. Türkiye’nin çok vatandaşlığa izin vermesi, diğer devletin de aynı sonucu kabul edeceği anlamına gelmez.
Yabancı vatandaşlık için Türkiye’den önceden izin gerekir mi?
Genel olarak hayır. Eski döneme ait düzenlemeler veya yabancı ülkenin başvuru belgeleriyle, güncel Türk hukuku birbirine karıştırılmamalıdır. 5901 sayılı Kanunun 44. maddesi, yabancı vatandaşlık kazanıldıktan sonra yapılacak bildirimi düzenler.
Buradaki bildirim, yabancı vatandaşlığı kazanmak için izin istemek değildir. Amaç, Türk nüfus kayıtlarının güncellenmesi ve kişinin aynı kişi olduğunun tespitidir.
Çok vatandaşlık bildirimi nasıl yapılır?
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre yabancı vatandaşlığı kazanan kişi, durumunu gösteren belgelerle başvurur. İnceleme sonunda belgelerdeki kişi ile Türk nüfus kaydındaki kişinin aynı olduğu tespit edilirse çok vatandaşlık açıklaması kayda işlenir.
Başvuru yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere yapılabilir. Uygulamada şu belgeler istenebilir:
Yabancı vatandaşlığın hangi tarihte kazanıldığını gösteren belge
Yabancı ülke pasaportu veya kimlik belgesi
Türk kimlik kartı veya pasaportu
İsim ve soyisim farklılığı varsa bağlantıyı gösteren belgeler
Usulüne uygun tercüme ve gerekiyorsa tasdik
Belge listesi ve randevu usulü başvuru makamına göre teyit edilmelidir.
İsim veya soyisim farklılığı sorun yaratır mı?
Yabancı vatandaşlık kazanılırken isim veya soyisim değişmiş olabilir. Farklılık, başvurunun otomatik reddi anlamına gelmez; ancak iki kaydın aynı kişiye ait olduğunu gösteren belgeler gerekir.
Doğum tarihi, doğum yeri, anne-baba bilgileri ve önceki isimler arasındaki uyumsuzluklar giderilmeden kayıt işlemi uzayabilir. Yabancı makam belgesindeki maddi hata da önce belgenin düzenlendiği ülkede düzeltilmek zorunda kalabilir.
Türk vatandaşlığı hangi yollarla kaybedilebilir?
Türk vatandaşlığının kaybı tek bir işlem değildir. Sonucun doğduğu tarih ve şartlar, kayıp türüne göre değişir.
Çıkma izniyle vatandaşlıktan çıkma
Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olan, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirti bulunan kişi, kanundaki diğer şartları da taşıyorsa çıkma izni isteyebilir. Hakkında suç veya askerlik nedeniyle arama bulunmaması ve mali-cezai tahdit olmaması değerlendirilir.
Çıkma izni verilmesi, her durumda vatandaşlığın o anda sona erdiği anlamına gelmez. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri açıklamasına göre çıkma belgesinin teslimiyle kayıp sonucu doğar. Dosyadaki belgenin “çıkma izin belgesi” mi yoksa “çıkma belgesi” mi olduğu bu nedenle önemlidir.
Vatandaşlığın kaybettirilmesi
Kaybettirme, kişinin talebiyle yapılan çıkmadan farklıdır. 5901 sayılı Kanunun 29. maddesinde sınırlı olarak sayılan fiiller bakımından, kanundaki şartlar ve yetkili makam kararıyla gündeme gelebilir. Her suç, yurtdışında yaşamak, vergi borcu veya başka vatandaşlık kazanmak tek başına kaybettirme sebebi değildir.
Kamuoyunda kullanılan “vatandaşlıktan çıkarma” ifadesi, kanundaki farklı kayıp yollarını birbirine karıştırabilir. Somut işlemde kararın dayanağı ve tebliğ usulü incelenmelidir.
Seçme hakkıyla kayıp
Kanunda sayılan bazı kişiler, ergin olmalarından itibaren belirli süre içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir. Bu yol da çıkma izninden farklı şartlara tabidir.
Eşin vatandaşlık durumu etkilenir mi?
Vatandaşlığın kazanılması veya kaybı, kural olarak eş bakımından otomatik sonuç doğurmaz. Çocuklar yönünden ise yaş, velayet, ana-babanın birlikte veya ayrı işlem yapması ve çocuğun vatansız kalma ihtimali önem taşır.
Özellikle küçük çocukların ana veya babaya bağlı olarak vatandaşlık durumunun değiştiği dosyalarda, “aile hep birlikte aynı sonucu yaşar” şeklinde genelleme yapılmamalıdır.
Çıkma sonrası Mavi Kart hakkı
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenler ve kanunda belirtilen altsoyları, istisnalar saklı kalmak üzere Mavi Kart kapsamındaki haklardan yararlanabilir. Mavi Kart, Türk vatandaşlığı değildir; fakat Türkiye’de ikamet, çalışma, miras ve taşınmaz edinme gibi birçok alanda özel statü sağlar.
Seçme-seçilme, asli ve sürekli kamu hizmetine girme, askerlik yükümlülüğü ve muafen araç veya ev eşyası ithali gibi konularda istisnalar vardır. Her vatandaşlık kaybı Mavi Kart hakkı doğurmaz; kaybın çıkma izniyle gerçekleşmiş olması özellikle önemlidir.
Çok vatandaşlığın miras ve taşınmaz işlemlerine etkisi
Kişinin yabancı pasaportundaki isim ile Türk nüfus kaydı farklıysa tapu, banka ve miras işlemlerinde kimlik eşleştirmesi gerekebilir. Türk vatandaşı sıfatı devam ettiği sürece kişi Türkiye’de Türk vatandaşı olarak işlem görür.
Yurtdışında düzenlenen ölüm, evlilik veya isim değişikliği belgelerinin Türkiye’de kullanılması için tercüme ve tasdik zinciri önemlidir. Miras sürecinin ayrıntıları için yurtdışında yaşayan Türklerin miras hakları rehberini inceleyebilirsiniz.
Türkiye’deki işlemlerin vekil aracılığıyla yürütülmesi gerekiyorsa yurtdışından Türkiye’de tapu vekâletnamesi verme rehberi yararlı olacaktır.
Yabancı vatandaşlık kaybedilirse ne yapılır?
Çok vatandaşlık açıklaması bulunan kişi, diğer devlet vatandaşlığını kaybederse bu değişikliği de bildirmelidir. Nüfus kayıtlarındaki açıklamanın geçersiz hâle getirilmesi için yurt içinde nüfus müdürlüğüne, yurt dışında dış temsilciliğe başvuru yapılır.
Yabancı pasaportun süresinin dolması ile vatandaşlığın kaybedilmesi aynı şey değildir. Vatandaşlığın kaybını gösteren yetkili makam belgesi aranır.
Vatandaşlık işlemlerinde sık yapılan hatalar
Yabancı vatandaşlık kazanılınca Türk vatandaşlığının otomatik düştüğünü sanmak
Önceden izin alınmasının genel bir zorunluluk olduğunu düşünmek
Çok vatandaşlık bildirimi ile çıkma iznini aynı işlem saymak
Çıkma izin belgesiyle çıkma belgesini karıştırmak
Her kayıp türünün Mavi Kart hakkı doğurduğunu varsaymak
Yabancı isim değişikliğini Türk kayıtlarına işletmemek
Çocukların durumunu ana-babayla otomatik olarak aynı kabul etmek
Yabancı ülke hukukundaki tek vatandaşlık şartını incelememek
Çifte vatandaşlığın farklı başvuru türleri ve ülke hukuklarıyla ilişkisi için çifte vatandaşlık başvuruları rehberine de bakabilirsiniz.
Sonuç
Türk hukukunda yabancı vatandaşlık kazanılması, tek başına Türk vatandaşlığını kaybettirmez. Güncel sistem, yabancı vatandaşlığın nüfus kayıtlarına bildirilmesini öngörür. Türk vatandaşlığının sona ermesi ise ancak kanunda düzenlenen ve birbirinden farklı şartlara bağlı kayıp yollarından biriyle mümkündür.
Dosyada eski tarihli izin belgeleri, isim farklılığı, çocukların statüsü veya Mavi Kart hakkı varsa yalnız genel bilgiyle işlem yapılmamalıdır. Kararın türü, tarihi ve dayanak maddesi birlikte incelenmelidir.