Çocuk Suça Karışırsa Anne ve Baba Sorumlu Olur Mu? Çocuğun İşlediği Suçlarda Ailenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu
- Rengin Geçen
- 24 saat önce
- 4 dakikada okunur
Son yıllarda kamuoyunda sıkça tartışılan konulardan biri de çocukların karıştığı suç olaylarıdır. Özellikle sosyal medyada yer alan görüntüler, okul çevrelerinde yaşanan olaylar, akran zorbalığı, mala zarar verme, hırsızlık, yaralama ve daha ağır suçlar sonrasında en çok sorulan sorulardan biri şudur:
“Çocuk suç işlerse anne ve baba da ceza alır mı?”
Bu soru yalnızca mağdurların değil, çocuk sahibi ailelerin de merak ettiği önemli bir hukuki meseledir.
Türk hukukunda çocukların işlediği suçlar ile yetişkinlerin işlediği suçlar aynı şekilde değerlendirilmez.
Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, olayın niteliği ve ailenin davranışları ayrı ayrı incelenir.
Peki bir çocuk suç işlediğinde anne ve baba cezaevine girer mi? Çocuğun verdiği zararları kim öder? Aile hangi durumlarda sorumlu tutulabilir?
Bu yazıda çocukların işlediği suçlarda anne ve babanın hukuki durumunu tüm yönleriyle ele alıyoruz.
Çocuk Kaç Yaşına Kadar Çocuk Sayılır?
Türk Ceza Kanunu'na göre 18 yaşını doldurmamış herkes çocuk kabul edilir.
Ancak ceza sorumluluğu bakımından çocuklar kendi içinde üç gruba ayrılır:
12 Yaşından Küçük Çocuklar
12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur.
Bu yaş grubundaki çocuklar suç işlese bile haklarında ceza verilmez.
Ancak korunma ve eğitim tedbirleri uygulanabilir.
12-15 Yaş Arası Çocuklar
Bu yaş grubunda çocuğun davranışlarının hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılamadığı araştırılır.
Mahkeme tarafından uzman raporu alınır.
Eğer algılama yeteneği yoksa ceza verilmez.
Varsa indirimli ceza uygulanabilir.
15-18 Yaş Arası Çocuklar
Bu yaş grubundaki çocuklar ceza sorumluluğuna sahiptir.
Ancak yetişkinlere göre daha düşük ceza uygulanır.
Çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemeleri tarafından yargılanırlar.
Çocuk Suç İşlerse Anne ve Baba Hapse Girer Mi?
Toplumdaki en büyük yanlış anlamalardan biri budur.
Bir çocuğun suç işlemesi, anne ve babanın otomatik olarak ceza alacağı anlamına gelmez.
Türk Ceza Hukuku'nda temel ilke:
“Ceza sorumluluğu şahsidir.”
Anayasa'nın 38. maddesi ve Türk Ceza Kanunu gereğince herkes yalnızca kendi fiilinden sorumludur.
Bu nedenle;
Çocuk hırsızlık yaptı diye,
Çocuk kavga etti diye,
Çocuk mala zarar verdi diye,
Çocuk uyuşturucu kullandı diye,
anne ve babaya otomatik olarak ceza verilemez.
Ancak bazı istisnalar bulunmaktadır.
Anne ve Baba Hangi Durumlarda Ceza Sorumluluğu Altına Girebilir?
Her ne kadar çocuğun işlediği suçtan dolayı doğrudan ceza verilmesi mümkün olmasa da bazı durumlarda anne ve baba hakkında da soruşturma açılabilir.
Suça Yardım Etmeleri
Anne veya baba:
Suçu planlamışsa,
Teşvik etmişse,
Araç sağlamışsa,
Delilleri gizlemişse,
kendileri de suçun faili veya yardım edeni olarak sorumlu tutulabilir.
Örneğin;
Çocuğunu hırsızlık yapması için yönlendiren bir ebeveyn, yalnızca ebeveyn olduğu için değil, suçun iştirakçisi olduğu için cezalandırılır.
Çocuğu Suça Teşvik Etmek
Türk Ceza Kanunu bazı durumlarda çocuğun suç işlemesine neden olan yetişkinler hakkında daha ağır yaptırımlar öngörmektedir.
Çocukların suç örgütlerinde kullanılması veya suç işlemeye yönlendirilmesi ağır sonuçlar doğurabilir.
Delilleri Gizlemek
Suç sonrasında:
Kamera kayıtlarını yok etmek,
Çalınan eşyaları saklamak,
Polis soruşturmasını engellemek,
ayrı suçlara neden olabilir.
Çocuğun Verdiği Zararı Anne ve Baba Öder Mi?
İşte burada ceza hukukundan çıkıp özel hukuka geçiyoruz.
Ceza sorumluluğu ile maddi sorumluluk farklıdır.
Türk Medeni Kanunu'na göre anne ve baba, velayetleri altındaki çocukların davranışlarından doğan zararlardan bazı durumlarda sorumlu tutulabilir.
Örneğin;
Komşunun arabasını çizen çocuk,
Okulda arkadaşını yaralayan çocuk,
Bir iş yerinin camını kıran çocuk,
Sosyal medya üzerinden hakaret eden çocuk,
nedeniyle zarar gören kişiler aileye karşı tazminat talebinde bulunabilir.
Bu nedenle çocuk suç işlediğinde aile çoğu zaman ceza değil, maddi sorumluluk riskiyle karşılaşmaktadır.
Çocuk Hırsızlık Yaparsa Anne Baba Ne Olur?
Bu soru Google'da en çok aranan sorular arasındadır.
Bir çocuk hırsızlık yaptığında:
Çocuk hakkında soruşturma açılır.
Yaşı değerlendirilir.
Çocuk mahkemesi süreci işletilir.
Anne ve baba ise yalnızca ebeveyn oldukları için cezalandırılmaz.
Ancak çalınan mal nedeniyle ortaya çıkan zararlar bakımından hukuki sorumluluk gündeme gelebilir.
Çocuk Kavga Eder ve Birini Yaralarsa Ne Olur?
Çocukların karıştığı yaralama olayları son yıllarda önemli ölçüde artmıştır.
Bu durumda:
Adli rapor alınır.
Çocuk hakkında soruşturma başlatılır.
Çocuk mahkemesinde yargılama yapılır.
Mağdur ayrıca:
Tedavi giderlerini,
İş gücü kaybını,
Manevi zararlarını,
talep edebilir.
Bu talepler bazı durumlarda aileye yöneltilebilmektedir.
Çocuğun Sosyal Medyada İşlediği Suçlardan Kim Sorumludur?
Günümüzde çocukların karıştığı suçların önemli bölümü dijital ortamda gerçekleşmektedir.
Örneğin:
Hakaret,
Tehdit,
Siber zorbalık,
Kişisel verilerin paylaşılması,
Özel görüntülerin yayılması,
gibi fiiller suç oluşturabilir.
Bu durumda fail çocuksa soruşturma çocuk hakkında yürütülür.
Ancak zarar gören kişiler maddi ve manevi tazminat taleplerini aileye yöneltebilir.
Suça Sürüklenen Çocuk Kavramı Nedir?
Türk hukukunda çocuklara doğrudan “suçlu çocuk” denilmez.
Bunun yerine:
“Suça sürüklenen çocuk”
kavramı kullanılır.
Bu yaklaşımın temel nedeni, çocuğun çoğu zaman:
Sosyal çevre,
Aile yapısı,
Eğitim eksikliği,
Ekonomik koşullar,
Kötü arkadaş çevresi,
gibi etkenlerin etkisi altında hareket etmiş olabileceğinin kabul edilmesidir.
Bu nedenle çocuk adalet sisteminde yalnızca ceza değil, rehabilitasyon da amaçlanmaktadır.
Son Dönemde Neden Bu Kadar Tartışılıyor?
Son dönemde çocukların karıştığı bazı ağır olaylar kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır.
Bu nedenle:
Çocuk cezaları artırılmalı mı?
Anne baba daha fazla sorumlu tutulmalı mı?
Ailelere yaptırım uygulanmalı mı?
soruları gündeme gelmiştir.
Yargı Paketi tartışmalarında da çocuk suçluluğu konusu öne çıkan başlıklardan biri olmuştur
Ancak hukuk sisteminde temel ilke değişmemektedir:
Bir kişinin yalnızca başkasının fiili nedeniyle cezalandırılması mümkün değildir.
Anne ve Babalar Nelere Dikkat Etmelidir?
Çocukların suç soruşturmalarına karışmasını önlemek için ailelerin:
Dijital faaliyetleri takip etmesi,
Arkadaş çevresini tanıması,
Sosyal medya kullanımını kontrol etmesi,
Okul ile iletişim halinde olması,
Şiddet eğilimlerini ciddiye alması,
Uyuşturucu ve bağımlılık risklerine karşı bilinçli olması,