Hangi Mahkeme Hangi Davaya Bakar? 2026 Rehberi

Bir davanın hangi mahkemede açılacağı belirlenirken iki ayrı soru cevaplanır: Hangi mahkeme türü görevlidir ve hangi yerdeki mahkeme yetkilidir? Görev, uyuşmazlığın konu ve niteliğine; yetki ise çoğunlukla tarafların yerleşim yeri veya olayın gerçekleştiği yere göre belirlenir.

Yanlış görevli mahkemede dava açılması zaman ve masraf kaybına yol açabilir. Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuk, tüketici hakem heyeti veya idari başvuru gibi zorunlu bir aşama da bulunur.

Görev ve yetki arasındaki fark

Görev, davaya asliye hukuk, sulh hukuk, aile, iş, tüketici, ticaret veya idare mahkemelerinden hangisinin bakacağını gösterir. Mahkemelerin görevi kanunla düzenlenir ve kamu düzenindendir.

Yetki ise örneğin İstanbul, Ankara, Bodrum veya Milas mahkemelerinden hangisinin coğrafi olarak davaya bakacağını belirler. Genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir; fakat taşınmaz, miras, sözleşme, haksız fiil ve aile uyuşmazlıklarında özel yetki kuralları bulunur.

Asliye hukuk mahkemesi hangi davalara bakar?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre malvarlığı ve kişi varlığı haklarına ilişkin davalarda, başka bir mahkeme açıkça görevlendirilmemişse asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Uyuşmazlığın parasal değerinin yüksek veya düşük olması tek başına asliye-sulh ayrımı yaratmaz.

Asliye hukuk mahkemesinde görülebilecek uyuşmazlıklara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Haksız fiilden doğan maddi ve manevi tazminat davaları

• Özel görevli mahkemeye bırakılmamış alacak ve sözleşme davaları

• Tapu iptali ve tescil davalarının önemli bir bölümü

• El atmanın önlenmesi ve mülkiyet uyuşmazlıkları

• Ad, soyad ve nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin bazı davalar

Uyuşmazlık tüketici, iş, aile veya ticaret hukukundan doğuyorsa özel görevli mahkeme öncelikle incelenir.

Sulh hukuk mahkemesi hangi davalara bakar?

Sulh hukuk mahkemesinin görevleri kanunda özel olarak sayılmıştır. Başlıca örnekler:

• Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar

• Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi

• Zilyetliğin korunmasına ilişkin davalar

• Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan birçok uyuşmazlık

• Mirasçılık belgesi verilmesi

• Vesayet işlerinin önemli bir bölümü

Kira alacağı, tahliye veya kira bedelinin tespiti gibi davalarda sulh hukuk mahkemesi görevli olabilir. Ancak dava öncesi arabuluculuk şartı ve icra yoluyla tahliye gibi özel usuller ayrıca kontrol edilmelidir.

Aile mahkemesi hangi davalara bakar?

Aile mahkemeleri, aile hukukundan doğan uyuşmazlıklarda görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yargılama yapar.

Başlıca dava ve işler şunlardır:

• Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma

• Velayet ve kişisel ilişki

• Yoksulluk, iştirak ve yardım nafakasıyla ilgili birçok uyuşmazlık

• Mal rejiminin tasfiyesi

• Soybağı, babalık ve evlat edinme

• Ailenin korunmasına ilişkin tedbirler

Boşanmanın kendisi ile ziynet, katkı payı veya mal rejimi alacağı aynı dilekçede ileri sürülse bile görev ve tefrik meseleleri doğabilir. Anlaşmalı boşanma süreci ve belgeler rehberi temel adımları açıklar.

İş mahkemesi hangi davalara bakar?

İş mahkemeleri, işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden ve kanunda sayılan sosyal güvenlik uyuşmazlıklarından doğan davalara bakar. Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma, yıllık izin ve işe iade talepleri başlıca örneklerdir.

İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat ile tespit davaları bakımından istisnalar bulunur.

Arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava usulden reddedilebilir. Zamanaşımı ve işe iadedeki kısa başvuru süreleri ayrıca gözetilmelidir.

Tüketici hakem heyeti mi, tüketici mahkemesi mi?

Tüketici işlemi ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda parasal sınır her yıl değişir. Ticaret Bakanlığının 2026 duyurusuna göre değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvuru yapılır.

Bu sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici mahkemesi görevli olabilir. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Tüketici hakem heyeti sınırının altındaki bir uyuşmazlık doğrudan mahkemeye taşınamaz. Hakem heyeti kararına karşı ise kanuni süre içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir. Dava öncesi arabuluculuk şartının kapsamı ve istisnaları da uyuşmazlığın türüne göre kontrol edilmelidir.

Asliye ticaret mahkemesi hangi davalara bakar?

Türk Ticaret Kanunu’nda ticari dava sayılan uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür. Başlıca örnekler:

• Şirket ortaklığı ve genel kurul kararları

• Kıymetli evrak ve çek uyuşmazlıkları

• Haksız rekabet

• Ticari işletme devri ve ticari sözleşmeler

• Sigorta sözleşmelerinden doğan birçok uyuşmazlık

• İflas ve konkordato işleri

Her tacirler arası uyuşmazlık otomatik olarak ticari dava değildir; tarafların sıfatı ile işin ticari işletmeyle ilgisi birlikte değerlendirilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali ve menfi tespit taleplerinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.

İcra hukuk mahkemesi neye bakar?

İcra hukuk mahkemesi genel bir alacak mahkemesi değildir. İcra ve İflas Kanunu’nun kendisine verdiği şikâyet ve itirazları inceler. İcra müdürlüğü işlemlerine şikâyet, imzaya veya borca itirazın kaldırılması ve tahliye gibi belirli işler bu mahkemede görülür.

İcra hukuk mahkemesinin incelemesi çoğu zaman dar ve şeklidir. Alacağın esasına ilişkin genel hüküm davası asliye hukuk, ticaret, iş veya tüketici mahkemesinde görülebilir. Süreler bazı işlemlerde çok kısadır.

Fikri ve sınai haklar mahkemesi

Marka, patent, tasarım, coğrafi işaret ve telif hakkı uyuşmazlıklarında fikri ve sınai haklar hukuk veya ceza mahkemeleri görevli olabilir. Bu özel mahkemelerin bulunmadığı yerlerde belirlenen genel mahkemeler özel mahkeme sıfatıyla yargılama yapar.

Marka hükümsüzlüğü, tecavüzün önlenmesi, maddi-manevi tazminat ve delil tespiti aynı dosyada farklı talepler içerebilir. Türk Patent ve Marka Kurumu kararlarına karşı dava süreleri ayrıca önemlidir.

İdare ve vergi mahkemesi hangi davalara bakar?

İdari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklarda adli yargı yerine idari yargı görevli olabilir. İptal davaları ile tam yargı davaları idare mahkemesinde; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerden doğan uyuşmazlıkların önemli bölümü vergi mahkemesinde görülür.

İdari başvuru ve dava süreleri özel kanuna göre değişebilir. Genel hukuk davalarındaki zamanaşımı mantığıyla hareket edilmesi, sürenin kaçırılmasına neden olabilir. İdari para cezalarında ise yaptırımın dayanağına göre sulh ceza hâkimliği, idare mahkemesi veya özel bir itiraz mercii görevli olabilir.

Ceza mahkemeleri ve sulh ceza hâkimliği

Ceza yargısında ağır ceza ve asliye ceza mahkemeleri, kanundaki görev ayrımına göre suç isnadını yargılar. Sulh ceza hâkimliği ise soruşturma evresindeki tutuklama, arama, el koyma ve adli kontrol gibi hâkim kararlarını verir; ayrıca kanunun açıkça gösterdiği idari yaptırım itirazlarını inceler.

Her kabahat veya idari para cezası için sulh ceza hâkimliği görevli değildir. Özel kanunda farklı bir başvuru yolu varsa o düzenleme uygulanabilir. Tebliğ edilen kararın dayanak maddesi ve kanun yolu bölümü kontrol edilmelidir.

Sanal kumar ve yasa dışı bahis yaptırımlarındaki özel ayrım için sanal kumar cezasına itiraz rehberini inceleyebilirsiniz.

Taşınmaz davalarında hangi yer mahkemesi yetkili?

Taşınmazın aynına veya zilyetliğine ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Tapu iptali ve tescil, el atmanın önlenmesi ve geçit hakkı gibi taleplerde bu kural önem taşır.

Birden fazla taşınmaz söz konusuysa yetki, talepler arasındaki bağlantı ve taşınmazların konumuna göre ayrıca incelenir. Taşınmaz satışının kendisi ve vekâletname süreci hakkında tapu işlemleri rehberine bakabilirsiniz.

Miras davalarında hangi mahkeme?

Mirasçılık belgesi sulh hukuk mahkemesinden veya koşulları varsa noterlikten alınabilir. Ortaklığın giderilmesi sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tenkis, miras sebebiyle istihkak veya vasiyetnamenin iptali gibi davalarda görev ve kesin yetki talebin türüne göre belirlenir.

Miras bırakanın son yerleşim yeri, birçok miras davasında önemlidir. Yurtdışında yaşayan mirasçıların süreci için Türkiye’de miras davaları rehberini inceleyebilirsiniz.

Dava açmadan önce zorunlu ön başvuru kontrolü

Mahkeme doğru olsa bile şu aşamalardan biri atlanmışsa dava usulden sonuçlanabilir:

• İş uyuşmazlığında zorunlu arabuluculuk

• Ticari para taleplerinde dava şartı arabuluculuk

• Tüketici uyuşmazlığında hakem heyeti veya arabuluculuk

• Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve ortaklığın giderilmesinde arabuluculuk

• İdari işlemde zorunlu başvuru veya özel itiraz yolu

Başvuru sonunda düzenlenen son tutanak veya karar, dava dilekçesine eklenmelidir.

En sık yapılan hatalar

• Görev ile yetkiyi aynı kavram sanmak

• Dava değerine bakarak asliye-sulh ayrımı yapmak

• Eski tüketici hakem heyeti sınırını kullanmak

• Zorunlu arabuluculuğu atlamak

• İcra hukuk mahkemesini genel alacak mahkemesi sanmak

• Her idari para cezasına aynı yerde itiraz etmek

• Taşınmaz davalarındaki kesin yetkiyi gözden kaçırmak

• Süreyi yanlış tebliğ veya kesinleşme tarihinden hesaplamak

Sonuç

Doğru mahkemeyi belirlemek için önce uyuşmazlığın hukuki niteliği, sonra özel görev kuralı, zorunlu ön başvuru ve yer bakımından yetki birlikte incelenmelidir. Dilekçedeki başlık değil, ileri sürülen maddi vakıa ve talep sonucu görevli mahkemeyi belirler.

Özellikle kısa süreli itirazlarda, idari yaptırımlarda, taşınmaz ve miras davalarında yanlış merci seçimi hak kaybı doğurabilir. Tebliğ belgesi ve bütün sözleşmelerle birlikte dosya özelinde değerlendirme yapılması gerekir.