Ayırt Etme Gücüne Sahip Çocuk Haksız Fiilden Sorumlu Olur mu?

Günlük hayatta çocukların neden olduğu kazalar, zararlar ya da tartışmalar sıkça yaşanır. Peki bir çocuk, başka birine zarar verdiğinde hukuken sorumlu tutulabilir mi? Ya da bu sorumluluğun sınırı nedir?

Bu yazıda, Türk hukukuna göre ayırt etme gücüne sahip çocukların haksız fiil nedeniyle sorumluluğu ele alınmakta, hangi durumlarda tazminat yükümlülüğü doğacağı açıklanmaktadır.

Ayırt Etme Gücü Nedir?

Türk Medeni Kanunu’na göre bir kişinin ayırt etme gücüne sahip sayılması, yaptığı fiilin sonuçlarını anlayabilecek zihinsel ve duygusal olgunluğa sahip olması demektir.Bu güç, hem medeni hakların kullanımı hem de sorumluluk için temel koşuldur.

Ayırt Etme Gücü Nasıl Belirlenir?

Ayırt etme gücü, çocuğun yaşıyla birlikte bireysel özelliklerine göre değerlendirilir.

Hukuki Kriterler:

✔️ TMK madde 13 uyarınca; yaş, akıl sağlığı ve fiilin niteliği dikkate alınır.✔️ Genellikle 12 yaşından büyük çocuklar ayırt etme gücüne sahip kabul edilir.✔️ Ancak bu otomatik değildir; her olayda ayrı değerlendirme yapılır.

Uygulamadaki Ölçütler:

🔹 Çocuğun olay anındaki davranışlarını anlayıp yönlendirebilme kapasitesi🔹 Zarar verdiği şeyin sonucunu öngörüp öngörememesi🔹 Psikolojik durumu, eğitim düzeyi, sosyal çevresi🔹 Gerekirse psikolojik/psikiyatrik değerlendirme raporları

⚠️ Yargıtay kararlarında, özellikle kasten zarar veren, eşyayı bilinçli şekilde tahrip eden veya arkadaşına zarar veren çocukların ayırt etme gücüne sahip sayıldığı görülmektedir.

Haksız Fiil Nedir?

Haksız fiil, bir kişinin hukuka aykırı davranışıyla bir başkasına zarar vermesi durumudur.

🔹 Kasten ya da ihmalle yapılan davranış🔹 Hukuka aykırılık🔹 Zarar oluşması🔹 Fiille zarar arasında illiyet bağı

Bu unsurların bir araya gelmesiyle, tazminat sorumluluğu doğabilir — çocuk bile olsa.

Çocuk Haksız Fiil Nedeniyle Sorumlu Tutulabilir mi?

Evet, ayırt etme gücüne sahip bir çocuk, başkasına zarar verdiğinde bizzat sorumlu tutulabilir.

Örnekler:

✔️ 13 yaşındaki bir çocuk okulda arkadaşının telefonunu kırarsa✔️ 15 yaşındaki bir çocuk başkasının eşyasına bilerek zarar verirse➡️ Bu durumlarda çocuk tazminat ödemekle sorumlu olabilir.

Tazminat Davası Kime Karşı Açılır?

Tazminat davası:

🔸 Ayırt etme gücü varsa → doğrudan çocuğa yöneltilebilir🔸 Ayrıca veliler (ebeveynler), denetim görevini ihmal etmişse sorumlu tutulabilir

👥 Velilerin sorumluluğu, çocuğun kusuruna değil, kendi gözetim eksikliklerine dayanır.

Tazminat Ne Kadar Olur?

Mahkeme şu kriterlere bakarak karar verir:

✔️ Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi✔️ Olaydaki kusur oranı✔️ Zararın miktarı✔️ Ailenin maddi durumu

⚠️ Bu faktörlere göre tazminatta azaltıma gidilebilir ya da ödeme yükümlülüğü belirli bir süre ertelenebilir.

Avukata Danışmak Gerekir mi?

Çocukların hukuki sorumluluğu, hem teknik hem de psikolojik değerlendirme gerektiren özel bir alandır. Her olay farklıdır; yaş, gelişim ve kusur durumu tek başına yeterli bilgi vermez.

Bu nedenle benzer bir olayla karşılaşıldığında, hak kaybı yaşamamak için bir avukata danışılması önemlidir.